Από το αρχικό σοκ στην αποδοχή – Τα στάδια πένθους της Kubler-Ross

 

 
*Έλσα Μπάρδα – Κλινικός Ψυχολόγος – Αναλύτρια Εφαρμοσμένης Συμπεριφοράς

Τι χειρότερο για έναν γονέα, από το να χάσει το παιδί του…    

 

Ο φυσιολογικός κύκλος της ζωής ανατρέπεται, όταν ένα παιδί φεύγει από τη ζωή πριν τον γονέα. Με το πέρασμα του χρόνου το σοκ και η δυσπιστία μεταβάλλονται σε ενοχή, θυμό, μοναξιά, θλίψη και απελπισία. Η ένταση των συναισθημάτων δημιουργεί εμπόδια στον πενθούντα να κατανοήσει τι βιώνει. 

Τα στάδια του πένθους, σύμφωνα με την ψυχίατρο Elisavet Kubler-Ross (1969)

Άρνηση – Το τελευταίο οχυρό αντίστασης στην πραγματικότητα του θανάτου

Άρνηση: «Αποκλείεται, κάποιο λάθος θα έχει γίνει!»

Το αρχικό σοκ διαδέχεται  η άρνηση ως μηχανισμός άμυνας, προστατεύοντας τον άνθρωπο από τη συναισθηματική καταρράκωση. Η δυσπιστία παρατείνει τις ελπίδες ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει… Σε ακραίες περιπτώσεις ισχυρού σοκ, ο άνθρωπος μπορεί να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, θεωρώντας ότι το παιδί του είναι ζωντανό. 

Η απόδοση ευθυνών και η αναζήτηση του φταίχτη!

Θυμός: Γιατί Θεέ μου, μου έδωσες ένα παιδί, αφού θα μου το έπαιρνες πάλι πίσω…

Ο θυμός δίνει τα σκήπτρα στις ενοχές

Οι άνθρωποι στο στάδιο πένθους έχουν εκρήξεις θυμού, θυμώνουν με όποιον θεωρούν ότι έχει μερίδιο ευθύνης…
 
Με τον ίδιο τον Θεό
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο του Δαρβίνου, ο οποίος, όταν έχασε την κόρη του, άλλαξε τις πνευματικές του πεποιθήσεις και έγινε άθεος.

Με τον εαυτό τους
Οι ενοχές μπορεί να στραφούν και στον ίδιο τους τον εαυτό, να αισθάνονται ότι ο Θεός τους τιμώρησε για κάτι που έκαναν.

Με τρίτους
Σε περιπτώσεις άδικου χαμού με συγκεκριμένο υπαίτιο, τα αισθήματα πικρίας ενισχύουν τη δίψα για εκδίκηση (με στόχο τον ηθικό αυτουργό), που λειτουργεί ως εξιλέωση στη μνήμη του παιδιού, προκειμένου να ηρεμήσει η ψυχή του.

Το τοξικό συναίσθημα της εκδίκησης εγκλωβίζει τον γονέα στο παρελθόν…

Η εμμονή με το παρελθόν…    

Κράτησα το δωμάτιο του παιδιού μου όπως ήταν… στο τραπέζι βάζω ένα έξτρα πιάτο… δεν θέλω να το αφήσω… θα ήταν σαν να το προδίδω, έτσι νιώθω ότι το κρατάω κοντά μου στη μνήμη μου και στη ζωή μου.

Το βάρος των ενοχών «θρέφει» τον πόνο της απώλειας!

Ξυπνούσα κάθε πρωί και έψαχνα το παιδί μου, φώναζα «που είσαι παιδί μου;»

Είναι σύνηθες οι γονείς να νιώθουν ενοχή -π.χ. ότι δεν προστάτεψαν αρκετά το παιδί τους και είναι υπεύθυνοι για το χαμό του (ενοχή επειδή ζουν εκείνοι και όχι το παιδί τους).

Η μετάβαση από το αρχικό σοκ στην αποδοχή του πένθους

Διαπραγμάτευση: «Ας είναι όλα αυτά Θεέ μου ένα ψέμα και εγώ θα αλλάξω χαρακτήρα, θα γίνω καλύτερος!»

Στο προτελευταίο στάδιο πένθους ο άνθρωπος επικεντρώνεται από τα συναισθήματά του στο πραγματικό γεγονός του θανάτου. Το αντικείμενο γνωστικής επεξεργασίας είναι η αντιμετώπιση της μη αναστρεψιμότητας του θανάτου. Το ποιος ευθύνεται πλέον δεν έχει νόημα…

Το συναισθηματικό παζάρι…

Η εξαγορά της απώλειας επιφορτίζει τον άνθρωπο με ενοχές ως προς τις ενέργειες που δεν έκανε, προκειμένου να αποφύγει τη συγκεκριμένη απώλεια. Το αίσθημα της ενοχής είναι επικίνδυνο και μπορεί να κρατήσει προσκολλημένο τον άνθρωπο για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυτό το στάδιο. 

Τα οδυνηρά αισθήματα του πόνου χρειάζονται τον χρόνο τους…

Κατάθλιψη: «Δεν έχει νόημα η ζωή μου πλέον… έπαψα να ελπίζω…»

Η απελπισία  και η θλίψη είναι απόλυτα φυσιολογικές αντιδράσεις στην απώλεια αγαπημένου προσώπου. Ο γονέας σε αυτό το στάδιο νιώθει ότι η ζωή του δεν έχει κανένα νόημα… γι’ αυτό και δεν επιθυμεί να απελευθερωθεί από τον πόνο…

Κανένας δεν μπορεί να καταλάβει τον πόνο μου

Την περίοδο της βαθιάς θλίψης το άτομο βιώνει παραίτηση, κλείνεται στον εαυτό του (κοινωνική απόσυρση), βάζοντας στο περιθώριο τον/την σύντροφο, τους φίλους-κοινωνικό περίγυρο. Μερικά ζευγάρια αδυνατούν να ξεπεράσουν το χαμό του παιδιού τους -π.χ. αλληλοκατηγορούνται, επιρρίπτοντας ευθύνες ο ένας στον άλλον ή ο ένας συμφιλιώνεται με την απώλεια, ενώ ο άλλος παραμένει εγκλωβισμένος στις μνήμες, με αποτέλεσμα να εξαντληθεί η επικοινωνία ανάμεσά τους και η αλληλοστήριξη στο ζευγάρι, καταλήγοντας εν τέλει στο χωρισμό, διότι ο ένας εκ των δύο δυστυχώς αποχωρεί.  

H περίοδος της μελαγχολίας μπορεί να κρατήσει από μερικές εβδομάδες μέχρι για πάντα. Όταν το στάδιο της κατάθλιψης διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και η συμπτωματολογία είναι ίδια με της κλινικής κατάθλιψης, είναι αρκετά ανησυχητικό, διότι την ψυχολογική εξασθένηση διαδέχεται η σωματική κόπωση και τα οργανικά προβλήματα.

Φοβάμαι να μην πάθουν «κάτι» τα άλλα μου παιδιά

Ένα άλλο κυρίαρχο συναίσθημα είναι ο φόβος της μοναξιάς και η υπερπροστασία για τα επιζώντα παιδιά. Το πένθος είναι μια προσωπική υπόθεση διότι, αν δεν αντιμετωπίσει τον ψυχολογικό πόνο της απώλειας, ο άνθρωπος θα αρνείται πεισματικά οποιαδήποτε προσπάθεια βοήθειας από τον κοινωνικό περίγυρο. Όσο ψυχοφθόρο και αν είναι το στάδιο της κατάθλιψης, είναι πολύ σημαντικό να αντιμετωπιστεί, καθώς θα βοηθήσει τον άνθρωπο να αντιμετωπίσει το πένθος. 

Οργανικές πτυχές της θλίψης

Η δυσκολία στον ύπνο, η απώλεια όρεξης, το αίσθημα κόπωσης, η αδυναμία συγκέντρωσης και η βραχυπρόθεσμη απώλεια μνήμης είναι κοινά. Το αντίκτυπο του θρήνου στο σώμα είναι το ψυχοσωματικό άγχος, που καταλήγει να γίνεται οργανικό. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αποφευχθεί η χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ με την ελπίδα να απαλύνουν τον πόνο. Πολλές ουσίες είναι εθιστικές και οδηγούν σε εξάρτηση, που σταματά ή καθυστερεί την αναγκαία διαδικασία πένθους.

Μετά από κάθε τραγωδία έρχεται η λύτρωση

Αποδοχή: «Όλα θα πάνε καλά»

Η αποδοχή της πραγματικότητας και η ανασυγκρότηση, προκειμένου ο άνθρωπος να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Για να φτάσει κάποιος στην αποδοχή, πρέπει να συγχωρέσει πρώτα τον εαυτό του/της και μετά τους άλλους. 

Η προσφορά ως θεραπευτικό εργαλείο

Πολλοί γονείς που πένθησαν το παιδί τους δάμασαν τη διαδικασία της οργής τους για τον άδικο χαμό με θετικούς τρόπους. Μέσα από τη γενναιοδωρία και τη φιλανθρωπία μπόρεσαν να απαλύνουν τον ψυχικό πόνο, ενώ παράλληλα τιμούσαν και κρατούσαν την μνήμη του παιδιού τους ζωντανή.

Το πένθος αποτυπώνεται διαφορετικά στον κάθε άνθρωπο. Το πλήγμα του θανάτου είναι ακόμα πιο τραυματικό (μετατραυματικό στρες – PTSD), όταν το γεγονός είναι απροσδόκητο και δεν υπάρχει ο διαθέσιμος χρόνος εξοικείωσης με την απώλεια, ώστε να αποχαιρετήσουν τον αποθανόντα.

Τα στάδια του πένθους δεν έχουν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και μπορεί να παρουσιάζουν  διαφοροποίηση στη σειρά, την ένταση και την χρονική διάρκεια.  

Κάποιοι εκφράζουν τον πόνο τους εύκολα και ανοιχτά, ενώ άλλοι πνίγουν τα συναισθήματά τους. Δεν υπάρχει «σωστός» ή «λάθος» τρόπος για να θρηνήσει κάποιος.

Οι περισσότεροι γονείς που πενθούν, διαπιστώνουν ότι έχουν επωφεληθεί από το σεβασμό στο συναίσθημά τους, την καθοδήγηση, την ενθάρρυνση και την υποστήριξη στο δύσκολο ταξίδι του αβάσταχτου πόνου. Εάν τα συναισθήματα μελαγχολίας, οι εκρήξεις θυμού και ενοχών διαρκέσουν για πολλά χρόνια, είναι αρκετά επικίνδυνο, διότι μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη παραίτηση και σε αυτοκτονικούς ιδεασμούς. Για το λόγο αυτό, είναι επιτακτική η ανάγκη να αναζητήσουν ψυχολογική υποστήριξη από έμπειρο εξειδικευμένο ψυχολόγο/ψυχίατρο.

Η απώλεια ενός παιδιού δεν ξεχνιέται ποτέ. Το παιδί είναι σάρκα από τη σάρκα του γονέα. Ο χρόνος επουλώνει τις πληγές, γι’ αυτό ακόμη και με την στήριξη του ειδικού είναι απαραίτητη η διαρκής ψυχολογική στήριξη από την οικογένεια και το φιλικό/συγγενικό περίγυρο, με πολλή αγάπη και πίστη στον Θεό.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Σχόλια

σχόλια

Για τα άρθρα που αναδημοσιεύονται εδώ με πήγη, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ιστοσελίδα.
loading...